هوشنگ شادفر کارشناس ارشد زراعت

امروزه تولید محصولات کشاورزی، تنها از طریق کشت مکانیزه و بهره­ گیری از دانش روز کشاورزی، مقرون به صرفه است؛ چرا که در روند تولید عوامل متعدد محیطی از قبیل آب و هوا، تنش محیطی و تنش مواد غذایی دخالت داشته و سبب کاهش و افت محصول می­گردند. لذا بهره­مندی از دانش روز کشاورزی و کاربرد متدهای مختلف کشت امری اجتناب ناپذیر می­باشد.

یکی از مهم­ترین صیفی­ جات روز آمریکا و ژاپن که کمک بزرگی به اقتصاد کشاورزی آنان می­ نماید، گیاه هندوانه است. در این کشورها با استفاده از متدهای جدید اصلاح گیاه، هر روزه ارقام جدید مقاوم به آفات و بیماریها تولید می­شود که هدف نهایی، افزایش تنوع در شکل، رنگ، طعم و اندازۀ محصول می­باشد.

از عمده­ ترین تحولات اخیر ژنتیکی گیاه هندوانه، تولید ارقام هیبرید با گوشت زرد و نارنجی و تولید ارقام بدون تخم می­ باشد. آمریکا با تولید هندوانه ­های درشت و بدون تخم و همچنین تولید هندوانه­ های با گوشت زرد و نارنجی یکی از قطب­های بزرگ تولید این محصول در دنیا می باشد. کشور ژاپن نیز در زمینۀ تولید انواع هندوانه­ های مکعبی، قدمت آن به بیست سال می­ رسد، یکی از بزرگ­ترین تولید کنندگان محصولات فوق می ­باشد.

هندوانه حاوی مقادیر زیادی از ویتامین­های گروه A وC می ­باشد که درصد قند موجود در میوه بین 12- 10 درصد بسته به ارقام مختلف گزارش شده است. بیش از 90% وزن میوه را آب فرا گرفته است. از این رو تنش خشکی تأثیر بسزایی در طعم، مزه و درصد آب موجود در میوه داشته و در تسریع بیماری پوسیدگی گلگاه هندوانه حائز اهمیت  می ­باشد.

به طور کلی، در وهلۀ اول، ژنتیک عامل تعیین کنندۀ کیفیت میوۀ هندوانه می­ باشد ولی از آنجایی که عوامل متعدد محیطی در طول دورۀ رشد دخالت داشته و هر یک از آنها در کیفیت، طعم، رنگ و شکل میوه تأثیر بسزایی دارند، لذا کنترل و شناخت عوامل محیطی از اهمیت بالایی برخودار می­ باشد.

عواملی از قبیل خشکی، آفات، بیماری­ها و کمبود مواد غذایی از عمده­ ترین عوامل تعیین کنندۀ کیفیت و مزۀ میوه  می­ باشند. به صورت کلی، هر عاملی که سبب تأخیر در رشد گیاه و یا ناهماهنگی رشد اندام­های گیاه نظیر کوچک ماندن و پیچیدگی برگ­ها، نازک شدن ساقه­ ها و کاهش گل­های ماده ­شود، در کیفیت محصول تأثیر گذاشته و سبب بدشکلی و تولید میوه­ های نامتقارن(حالات اخیر سبب افت کیفیت محصول می­ گردد) می­ شود.

برخی از میوه­ ها، از نظر ژنتیکی، به دلیل داشتن رنگیزۀ گزانتوفیل حاوی گوشت­ های زردرنگ می­ باشد( این در حالی است که اکثر میوه ­ها دارای رنگیزه­ های لیکوپن به رنگ قرمز می­ باشند) که این امر نباید با میوه ­های نارس اشتباه شود.

در انتها اضافه می­کنم بجز معدودی از ارقام هندوانه با گوشت زرد که در غرب کشور (ارومیه) تولید و به بازار عرضه می­شوند، سایر محصولات نظیر هندوانه­ های بدون تخم و هندوانه­ های مکعبی وارداتی بوده ومتخصصین کشاورزی کمتر به تحقیق و پژوهش در این زمینه پرداخته­ اند.